CHƯƠNG 1: KHÁI QUÁT VỀ QUI TRÌNH NGHIÊN CỨU – XỮ LÝ THÔNG TIN VÀ MỘT SỐ LÝ THUYẾT THỐNG KÊ CƠ BẢN SỬ DỤNG TRONG PHÂN TÍCH THÔNG TIN
1. Qui trình của một cuộc nghiên cứu
Thông thường một qui trình nghiên cứu bao gồm 8 bước:
Bước 1: Xác định vấn đề cần nghiên cứu
Bước 2: Xác định loại thông tin cần thu thập và nguồn cung cấp thông tin
Bước 3: Chọn mẫu nghiên cứu
Bước 4: Thiết kế nghiên cứu và xác định phương pháp thu thập thông tin.
Bước 5: Thiết kế bảng câu hỏi
Bước 6: Thu thập dữ liệu
Bước 7: Xử lý, phân tích và diễn giải các dữ liệu đã được xữ lý
Bước 8: Trình bày và báo cáo kết quả
2. Xữ lý thông tin trong nghiên cứu thực địa
Có hai dạng thông tin nghiên cứu cần thu thập, loại thứ nhất là thông tin thứ cấp và và loại thứ hai là thông tin sơ cấp.
Thông tin thứ cấp là những thông tin đã hiện hữu trên các nguồn tài liệu đã được đăng tải, thông tin này đã được tổ chức thành bảng biểu, đồ thị. Loại thông tin này người nghiên cứu chỉ việc sử dụng và diễn giải theo nhu cầu nghiên cứu của mình mà không cần phải trãi qua một quá trình xữ lý phức tạp đòi hỏi sự hỗ trợ của các phần mềm phân tích và xữ lý thông tin chuyên dụng.
Thông tin sơ cấp là thông tin chưa hiện hữu, muốn có thông tin này đòi hỏi các nhà nghiên cứu phải thực hiện một qui trình nghiên cứu với nhiều bước đã trình bày ở trên. Trong nghiên cứu thu thập thông tin sơ cấp tồn tại hai dạng nghiên cứu chính yếu nghiên cứu định tính và nghiên cứu định lượng. Thông tin trong nghiên cứu định tính không có ý nghĩa về mặt thống kê, quá trình phân tích và xữ lý chỉ dừng ở chổ tập hợp, phân nhóm những ý kiến quan điểm khác biệt và không đòi hỏi nhiều sự hỗ trợ của các công cụ và kiến thức thống kê. Ngược lại với thông tin nghiên cứu định lượng lại đòi hỏi nhiều kỷ năng và kiến thức phân tích thống kê để tổ chức và phân tích. Phần mềm SPSS là một công cụ hữu hiệu cho việc xữ lý và phân tích những thông tin nghiên cứu định lượng này.
Trong nghiên cứu định lượng, dữ liệu ban đầu được thu thập từ hiện trường là dữ liệu thô, chúng ta chưa thể tiến hành phân tích và diễn giải những dữ liệu dạng thô này ngay được mà đòi hỏi phải tiến hành các bước xữ lý và phân tích cần thiết từ mã hóa, kiểm tra, hiệu đính, nhập liệu đến tạo bảng biểu cho dữ liệu và thực hiện các phân tích thống kê tương thích.
Nhiệm vụ tổng quát của việc xữ lý – phân tích dữ liệu là chuyển những mẫu dữ liệu quan sát thô mà ta đã tiến hành mã hóa và kiểm tra thành những con số thống kê có ý nghĩa cho việc diễn giải kết quả nghiên cứu. Toàn bộ công việc xữ lý – phân tích phức tạp này đòi hỏi cần phải có máy tính và các phần mềm chuyên dụng hỗ trợ.
3. Qui trình xữ lý số liệu
Trong một qui trình nghiên cứu định lượng. Việc xữ lý dữ liệu bắt đầu từ khi ta nhận được bảng câu hỏi đã được phỏng vấn. Qui trình xữ lý số liệu bao gồm các bước sau:
Bước 1: Kiểm tra, hiệu chỉnh các trả lời trên bảng câu hỏi
Bước 2: Mã hóa các câu trả lời trên bảng câu hỏi
Bước 3: Nhập dữ liệu đã được mã hóa vào máy tính
Bước 4: Xác định các lỗi trong cơ sở dữ liệu và làm sạch dữ liệu
Bước 5: Tạo bảng cho dữ liệu và tiến hành các phân tích thống kê
Hai giai đoạn đầu tiên là những bước chuẩn bị cho việc phân tích bằng máy tính sau này. Giai đoạn 3 là nhập các dữ liệu đã được mã hóa vào máy tính. Quá trình nhập liệu này có thể dẫn đến những sai xót do đó một bước kế tiếp phải được thực hiện trước khi tiến hành phân tích dữ liệu là phải làm sạch dữ liệu đã được nhập vào trong máy.
Một số lý thuyết thống kê cơ bản
Các tham số thống kê đo lường độ tập trung hay hội tụ của dữ liệu (central tendency measurement)
Giá trị trung bình (Mean): Là giá trị trung bình số học của một biến, được tính bằng tổng các giá trị quan sát chia cho số quan sát. Đây là dạng công cụ thường được dùng cho dạng đo khoảng cách và tỷ lệ. Giá trị trung bình có đặc điểm là chịu sự tác động của các giá trị ở mỗi quan sát, do đó đây là thang đo nhạy cảm nhất đối với sự thay đổi của các giá trị quan sát. Giá trị trung bình được tính bằng công thức sau:


Trung vị (Median): Là số nằm giữa (nếu lượng quan sát là số lẽ) hoặc là giá